Những câu đối bất hủ trong văn học sử nước nhà
Trang Vnweblogs này có thể nói là nơi tập trung văn chương thi phú, quy tụ toàn những văn thi tài thuộc hàng "ác chiến" ko hà. Ắt hẳn phần lớn trong các bloggers ni đều am hiểu về Văn học sử Việt Nam. Có những giai thoại ứng đối giữa một số nhân vật lịch sử đã lưu lại những cặp đối bất hủ trong Văn học sử nước nhà. Tôi không nhớ nhiều lắm những giai thoại này nhưng có một số câu đối mà theo thiển kiến của cá nhân tôi là hay nhất trong văn học sử VN. (Các bạn có cặp đối nào khác và thấy rằng rất hay xin được ghi ra) Trước hết là giai thoại Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi đi sứ sang Tàu Mạc Đĩnh Chi (1280-1346) người thấp bé, được xem là người có dị tướng lúc bấy giờ nhưng nỗi tiếng thông minh tuyệt thế, thi đỗ Trạng nguyên thời vua Trần Anh Tông. Khi đi sứ Trung quốc, ông đã dùng tài năng và trí thông minh của mình làm cho vua quan dân triều đình nhà Nguyên phải thán phục, vua Nguyên phong cho ông là Lưỡng quốc trạng nguyên Quá trình ứng đối của ông Mạc Đĩnh Chi lưu lại trong VHS Việt nam hai cặp đối tuyệt hay : •1- Quá quan trì, quan quan bế, nguyện quá khách quá quan Tiên đối dị, đối đối nan, thỉnh Tiên sinh tiên đối Cặp đối 1 : Năm 1308 Mạc Đĩnh Chi đi sứ nhà Nguyên, do trời mưa làm trở ngại đường đi nên đến cửa khẩu sai hẹn, quân canh gác đóng cửa buộc phải chờ sáng hôm sau mới được qua ải. Thấy sứ bộ Đại Việt cứ biện bạch mãi, viên quan phụ trách canh cửa ải thả từ trên lầu cao xuống một câu đối, thử thách sứ bộ Đại Việt nếu đối được thì họ sẽ mở cửa. Câu đối có nội dung như sau: Quá quan trì, quan quan bế, nguyện quá khách quá quan (nghĩa là: Tới cửa ải trễ, cửa quan đóng, mời khách qua đường qua ải) , vế đối có 3 chữ quá và 4 chữ quan Mạc Đĩnh Chi bèn đối lại ngay : Tiên đối dị, đối đối nan, thỉnh Tiên sinh tiên đối (nghĩa là: Ra câu đối dễ, đối câu đối khó, xin mời Tiên sinh đối trước). Vế đối của ông có 4 chữ đối và 3 chữ tiên, đúng với yêu cầu câu đối của viên quan ấy. Viên quan canh cửa phải bái phục tài đối của ông và liền mở cửa để đoàn sứ bộ của Mạc Đĩnh Chi qua ải 2- Nhật: hỏa; vân: yên; bạch đán thiêu tàn ngọc thỏ. Nguyệt: cung; tinh: đạn; hoàng hôn xạ lạc kim ô. Cặp đối thứ hai : Tới kinh đô, Mạc Đĩnh Chi được mời tiếp kiến vua Nguyên. Vua Nguyên đọc một câu đối đòi ông phải đối lại Nhật: hỏa; vân: yên; bạch đán thiêu tàn ngọc thố. (nghĩa là: Mặt trời là lửa, mây là khói; ban ngày đốt cháy vầng trăng). Mạc Đĩnh Chi hiểu rõ dụng ý điệu võ dương oai của 1 ông vua nước lớn (chắc trong lòng còn có nỗi ấm ức vì cha ông nhà Nguyên đã thua trận tại Đại Việt đến 3 lần) nên mới chuẩn bị câu đối này hòng cho dân Việt biết nhà Nguyên sẵn sàng đè bẹp, đốt cháy nước ta. Nào ngờ Mạc Đĩnh Chi ứng khẩu đọc ngay : Nguyệt: cung; tinh: đạn; hoàng hôn xạ lạc kim ô. (nghĩa là: Trăng là cung, sao là tên; chiều tối bắn rơi mặt trời). Quả là độc chiêu các bạn ạ . Vế đối rất chuẩn. Ngoài tính nghệ thuật của câu đối còn tỏ rõ ý chí kiên cường bất khuất, khí khái hào hùng của dân Việt sẵn sàng đánh bại kẻ thù (ngầm ý sẽ cho ông biết tay nếu ông qua đánh nước tôi lần 4. Hihi) Vua Nguyên tưởng đốt được vầng trăng bằng khói lửa, nhưng Đại Việt đã dùng trăng sao bắn rơi mặt trời , còn đâu mà đốt nữa hỡi ông mặt trời 3- Một bài thơ tuyệt tác : Được biết lần thứ hai đi sứ sang Tàu đúng vào dịp người hậu phi của vua Nguyên mất. Lúc tế lễ, người Nguyên đưa cho ông bài điếu văn viết sẵn, bảo đọc. Khi Mạc Đĩnh Chi mở giấy ra thì chỉ thấy viết có 4 chữ "Nhất" . Biết rằng mấy quan nhà Nguyên muốn mình bẽ mặt, tỉnh bơ, "tài hoa ta có thừa mà" Ông ứng khẩu (tất nhiên chậm thôi, đủ để nghĩ thành từng câu nhất một mờ) đọc thành bài điếu văn : Thanh thiên nhất đoá vân (Một đám mây giữa trời xanh) Hồng lô nhất điểm tuyết (Một bông tuyết trong lò lửa) Ngọc uyển nhất chi hoa (Một đóa hoa trong vườn) Dao trì nhất phiến nguyệt (Một mảnh trăng trong hồ) Y! Vân tán , tuyết tiêu, hoa tàn, nguyệt khuyết (Ôi mây tản, tuyết ta, hoa tàn, trăng khuyết) Bài văn khiến người Nguyên rất khâm phục. Ôi ! Giá như mà lúc đó nhà Nguyên đưa ra 4 chữ tam thì ko biết Ông sẽ có bài tuyệt tác nào đây. Hihi Đoàn Thị Điểm Đối kính hoạ mi, nhất điểm phiên thành lưỡng điểm Lâm trì ngoạn nguyệt, chích luân chuyển tác song luân Đoàn Thị Điểm có biệt hiệu là Hồng Hà nữ sĩ, là con của ông đồ Đoàn Doãn Nghi, quê làng Giai Phạm, huyện Văn Giang, tỉnh Bắc Ninh, nỗi tiếng về tài văn thơ từ thuở nhỏ, tác giả bản dịch bất hủ "Chinh phụ ngâm" (bản Hán ngữ của Đặng Trần Côn) được giới văn tài Việt Nam đánh giá còn hay và có hồn hơn cả nguyên bản. Anh trai bà là Đoàn Doãn Luân cũng là người giỏi văn thơ. Chuyện kể rằng một hôm thấy bà đang ngồi soi gương trang điểm, anh bà bèn trêu : "Đối kính hoạ mi, nhứt điểm phiên thành lưỡng điểm" nghĩa là "soi gương trang điểm, một chấm thành hai chấm", đồng thời Điểm cũng là tên bà, nên có thể hiểu "soi gương kẻ mày, một cô Điểm biến thành hai cô Điểm". Nhìn thấy ông anh đang ở ngoài sân bên cạnh cầu ao, trăng sáng lung linh soi bóng, bà ứng khẩu đáp liền : Thán phục bà, nhưng tôi chợt nghĩ , giá như ông anh bà không phải tên Luân mà là tên Lung thì chả biết vế đối sẽ ra sao nhỉ . Cái này phải nhờ tới cỡ như Đông Hòa, hay chí ít cũng là Cơm nguội, Ngọc Yến nhà ta ra tay thui. Hihi Cặp đối giữa Ngô thì Nhậm và Đặng Trần Thường : Ai công hầu , ai khanh tướng, trong trần ai ai dễ biết ai Thế Chiến quốc, thế Xuân thu, gặp thời thế thế thời phải thế Theo sử sách viết về nhà Tây Sơn, Đặng Trần Thường là một danh sĩ Bắc Hà. Lúc Ngô Thời Nhậm được vua Quang Trung trọng dụng thì Đặng Trần Thường đến xin Nhậm tiến cử. Trông thấy vẻ khúm núm làm mất phong độ của kẻ sĩ, Nhậm thét bảo Thường: - Ở đây cần dùng người vừa có tài vừa có hạnh, giúp vua cai trị nước. Còn muốn vào luồn ra cúi thì đi nơi khác. Đặng Trần Thường hổ thẹn ra về, rồi khăn gói vào Nam, theo phò Nguyễn Phúc Ánh", mang theo trong lòng nỗi căm giận với Ngô Thì Nhậm. Sau khi nhà Nguyễn tiêu diệt được quân Tây Sơn, ngoài việc Gia Long Nguyễn Ánh trả thù dòng tộc thân thuộc của vua Quang Trung Nguyễn Huệ và các vị võ tướng từng theo vua Quang Trung (như Bùi thị Xuân, Trần Quang Diệu...), một số quan văn cũng bị giải về Hà Nội để bị xử phạt đánh bằng roi ở Văn Miếu, trong số đó có Phan Huy Ích và Ngô Thời Nhậm. Trớ trêu thay, người chủ trì cuộc hành phạt đó lại là Đặng Trần Thường. Trong lòng vẫn còn nhớ thù xưa bị Ngô Thì Nhậm đuổi về, Đặng Trần Thường kiêu hãnh ra vế câu đối cho Ngô Thời Nhậm: - Ai công hầu, ai khanh tướng, trong trần ai, ai dễ biết ai. (Ra điều nói rằng ngày xưa ngươi là khanh tướng công hầu, nhưng chưa hẳn là giỏi hơn ta, bằng chứng là bi chừ ngươi phải quỵ lụy dưới chân ta) Ngô Thời Nhậm đáp ngay : - Thế Chiến Quốc, thế Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế. (Ý nói rằng, thế thời Chiến quốc, Xuân thu, gặp thời thế thì đành phải thế, chứ không phải là ngươi giỏi hơn ta, đừng vội kiêu ngạo) Câu đối thật chuẩn cả ý lẫn từ, tỏ rõ khí phách hiên ngang của Ngô Thì Nhậm, chê bai Đặng Trần Thường chẳng qua chỉ là kẻ tiểu nhân đắc chí Vế đối của Ngô Thì Nhậm càng làm tăng cơn giận của Đặng Trần Thường, ông ta sai tẩm thuốc độc vào roi để đánh Ngô Thời Nhậm. Sau trận đòn về nhà, thuốc độc ngấm vào tạng phủ, Ngô Thời Nhậm qua đời trong khi đó thì Phan Huy Ích vẫn còn sống vì roi đánh ông ko có thuốc độc Trước khi qua đời ông có làm bài thơ gửi cho Đặng Trần Thường như sau: Ai tai Đặng Trần Thường Chân như yến xử đường Vị Ương cung cố sự Diệc nhĩ thị thu trường Nghĩa là: Thương thay Đặng Trần Thường. Nay quyền thế lắm đấy, nhưng khác nào như chim yến làm tổ trong cái nhà sắp cháy, rồi sẽ khốn đến nơi. Giống như Hàn Tín giúp Hán Cao tổ, rồi bị Lữ hậu (vợ Hán Cao Tổ) giết ở cung Vị Ương. Kết cục của ngươi rồi cũng thế đó. Quả nhiên sau này bài thơ ứng nghiệm, Thường bị một viên quan đình thần của triều Gia Long xử giảo (trước đó bị vua Gia Long kết tôi chết nhưng sao nghĩ đến công cán của ông nên tha giết, giam trong ngục, cuối cùng cũng bị quan coi ngục giết chết) Trong câu chuyện, có hai cơn giận. Ngô Thời Nhậm vì giận thái độ khúm núm của Đặng Trần Thường, có thể làm mất mặt danh sĩ Bắc hà trước con mắt người Tây Sơn, nên nặng lời mắng Đặng Trần Thường (đúng ra nếu hiểu nhân tình thế thái thì không nên quát mắng thái độ của Đặng Trần Thường). Đặng Trần Thường bị câu mắng, từ giận thành thù, khi có quyền thế bèn giết chết Ngô Thời Nhậm. Nhưng khi Ngô Thì Nhậm sắp qua đời, chả biết có sinh lòng oán hận hay ko khi ông viết bài thơ gửi Đặng Trần Thường, nói rằng rồi sau này ông ta sẽ như Hàn Tín mà thôi, cũng bị giết chết mà thôi. Nếu là sân hận thì bài thơ trở thành lời nguyền rủa. Còn không, thì đó là lời cảnh giác đối với Đặng Trần Thường, biết thời thế thì hãy lui vể ở ẩn như Trương Lương (quân sư của Lưu Bang Hán cao tổ, còn ko thì sẽ như Hàn Tín mà thôi) Những điều này (chữ in nghiêng) là Võ sĩ Đường tôi xin lạm bàn thêm , sử sách ko có ghi. Trong Kinh Phật đảnh Tôn Thắng Đà ra Ni, Phật dạy rằng : Trong 10 nghiệp ác, khẩu nghiệp rất mãnh liệt, phải biết lời ác còn quá hơn lửa dữ. Lửa dữ chỉ đốt tiêu tài sản của báu thế gian, nhưng lửa giận ác khẩu sẽ đốt cháy cả rừng công đức. Giá như câu đối của Ngô Thì Nhậm làm cho Đặng Trần Thường thay vì oán hận mà sinh lòng quý mến kẻ tài hoa thì ắt hẳn ngày nay chúng ta còn có thêm nhiều áng văn tuyệt tác nữa của hai vị danh sĩ Bắc hà này. Híc! Cũng là lạm bàn nốt
"Lâm trì ngoạn nguyệt, chích luân chuyển tác song luân"
nghĩa là "Bên ao ngắm trăng, một vành chuyển thành hai vành", mà cũng có thể hiểu là "tới ao ngắm trăng, một ông Luân chuyển ra hai ông Luân". Đối chan chát cả về ý lẫn từ, cả nghĩa đen lẫn bóng! Ông anh bèn cười xòa, Pó tay chịu thua cô em gái tài hoa này
Hạnh ơi
Vậy là mình trên Hạnh 1 lớp Thầy Quân đã qua đời rùi Hạnh biết ko
Đường ơi
Đường làm mình nhớ Tấy Trần Đình Quân quá bởi thầy từng giảng cho bọn mình nghe về cặp đối của NTN-ĐTT Nhưng có 1 số Đường chú giải thêm phải ko. Đúng là dân ban C Mình học ban C Sao Mai NK 73-74
Anh Minh Sơn ơi
Ôi vậy thì quý hóa quá Trong lĩnh vực Phật học, mình dự định ấn tống 1 số kinh sách (tự làm) và băng dĩa Phật Pháp (băng dĩa giảng Kinh và chỉ dạy cách hành trì Phật Pháp , ko phải là loại băng thuyết pháp bằng lý luận nhị nguyên mà hiện nay đang lưu hành) để tặng các Chùa cho chúng đệ tử
Nếu BLiêu có nhu cầu cứ đăng ký đi Mình sẽ chuyển xuống cho. Minh Sơn ạ, bố thí tài là phước hủ lậu (đếm được), còn bố thí pháp mới là phước vô lậu (ko đếm được). Cám ơn lời chúc tốt lành của MS
Hi hi Hi! Năm mới Thy Đường bàn chuyện kinh kệ hay quá nhỉ? Mình thích lắm đó [cách đây 10 năm thì không]. Làm từ thiện riết rồi Tỉnh hội phật giáo Bạc Liêu "ép" mình làm phó trưởng ban từ thiện của tỉnh hội đó[Trưởng ban là sư cô Ngộ Đạo] nhưng mình không đưa các hình ảnh và việc làm lên blogs này vì làm củng đâu có được bao nhiêu đâu? đưa lên họ lại nói là mình kể công .
Năm mới chúc Thy Đường luôn khỏe và có nhiều ca khúc hay nhé.
Thân ái!
Anh Nguyenduyen à
Đúng rứa. Ngày trướcThy Đường có gửi ca khúc phổ thơ dự thi và đoạt giải nhất ngay lần đầu tham dự với bài bến không thuyền Sau đó là mấy bài liên tiếp nhưng ở hạng ba và bốn . Cám ơn anh đã quan tâm và nhớ tới 1 thời xa lắm Hehe.
Đó cũng là thời kỳ đầu Thy Đường chập chững bước vào làng âm nhạc nhưng sau đó tự mình viết lời và nhạc, ca khúc nhạc và lời đầu tay của Thy Đường là bài Muôn trùng vẫn nhớ (mượn câu chuyện của bản thân để viết thành ca khúc này) nhân tiện gửi dự thi viết về trường sa và đạt giải nhì ở Tp HCM năm 1997. Nhưng giải thưởng động viên Thy Đường bước vào làng nhạc là từ Sóng Nhạc đấy. Chân thành cám ơn báo Sóng Nhạc đã trợ duyên cho Thy Đường làm thêm nghề tay trái.
qua nhà ThyDuong dây,có phải ngày xưa có tham gia mục phổ thơ trên SONGNHAC ko? nhớ nhớ vậy??? bữa nào ôm đàn ca cho nghe một bữa nhé...
Mí nhà thơ Đường Chí Hiệp uiui, có căp đối mô hay trong VHS nữa ko, cho biết ví
Anh Thanh Tùng ơi
Có võ mà ko có nội công. Chiều ai thì có ko chiều chồng Hihi Nói thiệt mờ Cám ơn ghé thăm Có cặp đối nào hay ko anh
Anh Thơ ơi
Chị sợ lâu dần rồi mình sẽ quên văn học sử nên mới tích cóp từ từ và nhờ thiên hạ bổ sung thêm coi còn cặp đối nào hay nữa ko. Cám ơn lời chúc tốt lành của Anh Thhơ Kỳ ni ko quên tên hén
có võ cho nên có nội công
có đai vô địch để chiều chồng
cho nên ông xã đào hoa đó
suố`t đời yêu mến sống thủy chung
mình thì không đẹp không xinh lắm
thế mà ông mê tí tò lò
có vài cô bạn con thuyền đắm
mình chỉ mấy bài lại êm ro
đọc bài của chị thật bổ ích,bài viết rất sâu sắc..
Chúc chị cuối tuần có nhiều niềm vui!
Ông Tâm ơi
Thời của bà Đoàn thị Điểm còn rất nhiều câu do bà ra vế đối mà đương thời ko ai đối được . NHưng xét về tính nghệ thuật của câu chữ thì tuy độc chiêu nhưng ko hay lắm nên tôi ko đưa ra trong bài viết . Cám ơn đã gửi , tôi đang tò mò muốn xem Như thị Ngã văn này (đây là câu mở đầu trong Kinh sách Phật giáo do chúng đệ tử của Phật Thích Ca kết tập lại sau khi Phật nhập diệt) nói về những gì
LMT có đọc được mấy câu đối là lạ ghi lại đây bà con xem , hông biết tác thiệt là ai .
“Con bò cạp cạp con bò cạp,
cạp đúng chỗ bò mà bò đúng chỗ cạp”.
“Thầy sinh vật vật cô sinh vật,
vật đúng chỗ sinh mà sinh đúng chỗ vật”.
“Anh tiểu thương thương chị tiểu thương,
thương đúng chỗ tiểu mà tiểu đúng chỗ thương”
"Anh cà phê cà chị cà phê,
cà đúng chỗ phê mà phê đúng chỗ cà
Thyđường ơi.
LMT đã gởi 2 cuốn sách và 1 dĩa cd theo đường EMS ghi địa chỉ trong email.
Mê cũng là chim Chuột
Tỉnh rồi vậy ngựa Trâu
.
Ngày Xuân sang tự hỏi
Ta là ai, về đâu
Anh Thuận Nghĩa à
Đây là vòng luân hồi sinh tử, là giấc mộng Hoàng kê. Cuộc đời vốn ko thể khác . Thời của bà Đoàn thị Điểm còn rất nhiều câu đối khó mà chưa ai đối được nên ko thể hình thành cặp đối được (như Đình tiền thiếu nữ khuyến tân lang) Tân lang vừa là trầu cau vừa là chàng rễ
Nhà thuê nhà tậu, tậu nhà đi ở nhà thuê
*- Con nuôi con đẻ, đẻ con há cậy con nuôi
Cặp đối dân gian này cũng khá thâm thúy (đẻ con há cậy con nuôi. Tư tưởng ni đang phổ biến trong giới cha mẹ hiện giờ, chỉ mong chúng yên lành , học hành ra trường kiếm được việc làm là buông tay được rùi)
Chị én ui
Bàn gì thì bàn, cớ sao lại “kêu” Ngọc Yến vào “đối”, chỉ e Ông Lung nào đó phải nhảy xuống ao thôi, hi hi…
Đọc CM của chị cười muốn chết yên tâm đi ông Lung đó ko có, chỉ có ông Luân thui. Nhưng giá như đối thật nhỉ ...
Anh Hoài Khánh ơi Dạo này khỏe lắm rùi Cọp cũng giết được mi con Hihi Chúc anh năm mới an lạc hạnh phúc
Anh Đức Tiên ui Hồi xưa em học ban C nên những giai thoại về MĐC, NTN... đều được thầy dạy (Giám sư và cũng là nhạc sĩ Trần Đình Quân, thầy đã qua đời ở Mỹ)
Chúc anh năm mới hạnh phúc tràn trề, tràn ra ngoài thành thơ luôn Haha
Thy Đường ơi ! Bài viết sâu sắc lắm ! Bạn đã công phu sưu tầm thế quý Lắm lắm !
Dạo này có khỏe không? HK dạo này đang bận. Sẽ có hôm gọi điện trò chuyện với TĐ nhé.
Chị đã sưu tầm những câu đối bất hủ trong văn học sử, Nhưng dân gian cũng có những câu đối ngoạn mục lắm.
Ví dụ có những câu đối kỳ lạ đến nổi đến bây giờ cũng không an đối nổi ví dụ như câu:
- Con ngựa đá con ngựa-đá, con ngựa-đá không đá con ngựa đá
(tạm giải như sau: có con ngựa nó đá(động từ) một con ngựa làm bằng đá (tính từ), con ngựa làm bằng đá nó không thể đá lại con ngựa vừa đá nó).
Hì hì..câu ni đến bây giờ vẫn để ngõ, chưa một ai đối được chuẩn mực cả.
- Có loại câu đối rất đơn giản, nhưng dùng lối chơi nói lái nên cũng vui lắm, mà khó lắm:
* - có vài cái vò
* - kia mấy cây mía
.
Về kiểu đốî đa chữ đa nghĩa như cụ Lưỡng Quốc Trạng Nguyên trên dân gian có câu đối này cũng ngoạn mục lắm:
*- Nhà thuê nhà tậu, tậu nhà đi ở nhà thuê
*- Con nuôi con đẻ, đẻ con há cậy con nuôi
____
Hì hì tôi cũng ham câu đối lắm, Ngày xưa theo Thầy làm thơ thường hay viết Phú (phú về cây thuốc) mà thể phú thì chuyên dụng đối. Cho nên đọc entry này của Chị thích lắm.
Tết rồi tôi có viết bài kệ cho mình cũng dụng thể đối này để viết. Chép lại đây cho Chị xem cho vui nhé:
KỆ VIẾT ĐÊm GIAO THỪA
.
Mê cũng là chim Chuột
Tỉnh rồi vậy ngựa Trâu
.
Ngày Xuân sang tự hỏi
Ta là ai, về đâu(
Trâu, Chuột là năm Sửu năm Tý).
Chúc chị bằng an nhé!
Giá như câu đối của Ngô Thì Nhậm làm cho Đặng Trần Thường thay vì oán hận mà sinh lòng quý mến kẻ tài hoa thì ắt hẳn ngày nay chúng ta còn có thêm nhiều áng văn tuyệt tác nữa của hai vị danh sĩ Bắc hà này. Híc! Cũng là lạm bàn nốt
.....
Võ Đường ui!
Thời nào cũng thế , lấy Tâm hành xử , lấy Tình đối nhân thì sẽ biến nguy thành an phải không em.
Bàn gì thì bàn, cớ sao lại “kêu” Ngọc Yến vào “đối”, chỉ e Ông Lung nào đó phải nhảy xuống ao thôi, hi hi…